Avrupa Birliği ve Türkiye

Bu günlerde oldukça çok tartıştığımız Türkiye Avrupa Birliği’ne girmeli mi girmemeli mi konusunda özellikle Ali Bulaç’ın Avrupa Birliği ve Türkiye kitabından yararlanarak birkaç değerlendirmede bulunacağım. Yazımda Avrupa Birliği ilk başta kömür ve çelik topluluğuydu şu tarihte şu kadar ülke girdi şeklinde sıkıcı bilgiler vermekten ziyade daha değişik boyutlarıyla işleyeceğim. Ama yine de sıklıkla söz ettiğimiz ama fazlaca bilgi sahibi olmadığımız Kopenhag Kriterlerini yazarak başlayacağım:
Siyasi Kriterler:Demokrasiyi,hukukun üstünlüğünü, insan haklarını güvence altına alan kurumların varlığı.
Ekonomik Kriterler:İşleyen ve aynı zamanda Birlik içinde rekabetçi baskılara ve diğer serbest piyasa güçlerine dayanabilecek bir serbest piyasa ekonomisinin varlığı.Ekonomik kriterler , iyi işleyen pazar ekonomisi ve AB içindeki piyasa güçlerine ve rekabet baskısına karşı koyabilme kapasitesini öngörmekte,AB’nin çeşitli ekonomik ve parasal hedeflerine bağlılığın altını çizmektedir.
Topluluk Mevzuatının benimsenmesi: Siyasi, ekonomik ve parasal birliğin hedeflerine bağlı kalmak üzere üyelik için gerekli yükümlülükleri yerine getirebilme kapasitesine sahip olma.
Türkiye’nin Avrupa Birliğine o zaman ki ismi Ortak Pazar başvurusu ilginç bir şekilde başlar Yunanistan’ın AB’ye başvurusu üzerine dönemin başbakanı Adnan Menderes “Ne demek, Yunanlıların AB’ye girmesi karşısında Türkiye sessiz mi kalacak?” Aynı şekilde İsmet İnönü’de üyeliği başvurunun ardından “İyi iyi Türkiye gemisini Avrupa limanına bağlamakta fayda var diyerek desteklemiştir. Bu konuda Alpaslan Türkeş 1989’da ise “Biz kesin olarak AET’ye karşıyız. AET’nin milli hakimiyet gerçeğini ve mili değerlerimizi ortadan kaldıracak bir Hıristiyan ittifakı dolayısıyla ülkücülerin AET’ye karşı olduklarından daha tabi bir şey olamaz.” demiştir. Özellikle AKP’nin muhafazakar bir parti olarak AB üyeliği için çaba göstermesi ilk başta yadırganması gerekirken özellikle 28 Şubat sürecinden sonra bazı demokratik hakları ancak AB üyeliği sayesinde elde edebileceğini anlamasıdır. Bu anlayışı Bizanslıların İstanbul’da Latin serpuşu görmektense, Osmanlı sarığı görmeyi tercih ederiz anlayışına benzetebiliriz. Bu anlayış ilginçte olsa anlaşılabilirdir çünkü en temel dini inançlarını yaşamaları engellenen insanların bu hakları elde etmek için AB üyeliğini savunmaları doğaldır.
Türkiye 150 senelik batılılaşma sürecinde batıyla illaki ilişkilerde bulunacaktır. Burada Türkiye’nin önüne 2 alternatif çıkıyor ABD ve AB. ABD global bir ülkedir ve başkalarıyla olan ilişkilerinde ekonomik ve jeopolitik çıkarlarını gözetir ve bu çıkarları zedelenmediği sürece bir ülkede demokrasi ya da insan haklarının yerleşip yerleşmemesi ABD için çokta büyük bir anlam ifade etmez. Buna örnek olarak şuan ki Arap ülkeleri, 80 darbesi sırasında ki ABD’nin tavrı ve yine aynı şekilde e-muhtıradan sonraki ABD’nin tavrını verebiliriz. AB’ye göre ise üye ülkeler için temel ve vazgeçilmez hedef tam demokrasi, özgür toplum ve insan haklarıdır. Tabi son genişleme sürecinde AB’nin de büyük ölçüde bu özelliğini yitirdiğini görebiliriz. Burada özellikle bir Rusya parantezi açmak istiyorum bu noktada ABD ile Rusya’yı benzeştirebiliriz kafasını estiği zaman Ukrayna’nın gazını kesmesi gibi mesela.
ABD eski Başkanı Clinton’ın 1999’da TBMM’deki sözlerini ve Ali Bulaç’ın değerlendirmelerini değiştirmeden yazıyorum:
1.”Türkiye Doğu ve Batı arasında kilit bir noktada bulunuyor.” Bundan çıkarmamız gereken ilk sonuç: Türkiye kendisi ve bölgesi ile ilgili hiçbir kararı tek başına alamaz.
2.”Girmekte olduğumuz yeni yüzyılın şekillenmesinde Türkiye belirleyici bir rol oynayacak.” Bundan anlamamız gereken şey: Orta Doğu, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleriyle ilgili Türkiye’nin de içinde aktif rol oynadığı global bi plan söz konusudur.
3.”Türkiye ile ticareti arttırıyoruz, Türkiye’yi bir enerji deposu haline getireceğiz.” Bunu şöyle tercüme edebiliriz: Türkiye’ye gerekli mali,ticari ve ekonomik destekler verilecektir. Unutmamak lazım ki, başta Japonya olmak üzere genelde Uzak Doğu’da görece kalkınmış bütün ülkelerin gösterdiği büyük ekonomik performansın gerisinde Amerika’nın uzun vadeli ve çok yönlü siyasi ve stratejik tercih ve desteği var. Clinton, Türkiye’nin bölgesel kalkınmada motor rol oynayacağını ve ABD’nin Türkiye ile bölgede ciddi bir düzenleme yapacağını haber veriyor.
4.”Türkiye, AB’nin tam üyesi olmalıdır.” Anlamı şu: Türkiye AB içinde ABD’nin çıkarlarını savunan ülke olacaktır. Bugüne kadar ABD’nin stratejik işbirliği anlaşması imzaladığı iki ülke vardır bunlar İngiltere ve İsrail’dir. İngiltere AB içinde, İsrail Orta Doğu’da partneridir. Türkiye hem AB, hem Ortadoğu, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Asya’da Amerika’nın üçüncü partneri olmaktır.
Yazımda üstte de belirttiğim gibi genelde Ali Bulaç’ın kitabından alıntılar yaptım. Yazımdan herşey ABD’nin kontrolünde şuan ki makro düzeydeki ekonomik gelişmelerde ondan kaynaklanıyor onlar ne isterse o olur anlaşılmamalıdır. Bugün Türkiye’nin Kopenhag Kriterlerini uygulamaya ihtiyacı vardır kendi vatandaşlarının refahı için amaç AB’ye girmek olmamalı ileri, gelişmiş bir ülke olmak olmalıdır. Yani yeri geldiğinde Ankara Kriterleri deyip devam edebilmeliyiz. Ancak ülke olarak bir milli hedefe odaklanmamızın faydalı olacağını düşünüyorum bu hedef illa AB üyeliği olmamalıdır ama memleketin birlik içerisinde heyecanla takip edeceği canla başla çalışacağı bir hedef olmalıdır. Hedefsiz kaldığımız zaman içeride birbirimizi yiyeceğimiz açık ve nettir aynı bugünlerde olduğu gibi.İnşallah yeni hükümetle birlikte yeniden bir birlik beraberlik hacası içerisinde muasır medeniyetler seviyesi hedefinde birleşir yolumuza devam ederiz.

M.Akif MEMMİ